W Nadarzynie o nowoczesnym sadownictwie

06 lutego 2026

W dniu 2 grudnia 2025 r. w PTAK WARSAW EXPO w Nadarzynie podczas Międzynarodowych Targów Sadownictwa Fruit Poland odbyła się konferencja pt. Sadownictwo 2025 – nowoczesność w praktyce. Podczas niej pracownicy Instytutu Ogrodnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego w Skierniewicach zaprezentowali aktualne wyniki badań oraz praktyczne rekomendacje dla producentów owoców i doradców branżowych. Wydarzenie pozwoliło wymienić poglądy i szeroko spojrzeć na przyszłość polskiego sadownictwa. Artykuł stanowi relację z kilku prelekcji.

Osiągnięcia w hodowli odmian jabłoni w IO-PIB w Skierniewicach były przedmiotem wystąpienia dr inż. Mariusza Lewandowskiego z Zakładu Hodowli Roślin Ogrodniczych. Według przedstawionych danych (dane USDA, 2024) Polska produkuje 3,4 mln ton jabłek rocznie i zajmuje pierwsze miejsce pod tym względem wśród krajów Unii Europejskiej i czwarte miejsce w produkcji światowej, tj. za Chinami (48 mln t), USA (4,9 mln t) i Turcją (4,2 mln t). Będąc w czołówce producentów, nie dziwi więc fakt potrzeby hodowli nowych odmian tego gatunku w naszym kraju. Prelegent zwrócił uwagę, że praca hodowcy opiera się na kilku etapach, wśród których można wymienić m.in.:

dobór form rodzicielskich do krzyżowań i realizację programu krzyżowań,
pozyskiwanie nasion, produkcję siewek i ich selekcję,
rozmnażanie pojedynków,
ocenę klonów hodowlanych w doświadczeniach wstępnych.

Jak przekazał specjalista pozytywnie ocenione przez hodowców odmiany są zgłaszane następnie do badań rejestrowych i ochrony prawnej, czego ostatecznym etapem jest wpis do Krajowego Rejestru Odmian i Księgi Ochrony Wyłącznego Prawa COBORU i ochrony wspólnotowej w CPVO (Wspólnotowy Urząd Ochrony Odmian Roślin). Hodowla twórcza nowych odmian jabłoni jest żmudna m.in. ze względu na długi cykl hodowlany. Prace hodowlane są stricte ukierunkowane na konkretne cechy ułatwiające produkcję i sprzedaż. Jak poinformował prelegent należą do nich:

jednolita barwa skórki (zielona, żółta lub czerwona),
zróżnicowana pora dojrzewania owoców,
zdolność do samoregulacji owoców (bez konieczności przerzedzania zawiązków owocowych i problemów związanych z przemiennością owocowania),
odporność lub podwyższona tolerancja na wiodące choroby takie jak parch jabłoni, mączniak prawdziwy i zaraza ogniowa.

W wyniku prowadzonych prac hodowlanych otrzymano materiały wyjściowe jabłoni w postaci nowych odmian. Wśród nich warto zwrócić uwagę m.in. na:

‘Free Redstar’ – ceniona odmiana do uprawy towarowej i ekologicznej ze względu na wysoką tolerancję względem ww. chorób;
‘Gold Milenium’ – odmiana rodząca wysokiej jakości owoce zasobne w pektyny, polifenole i antyoksydanty oraz z wysoką zawartością ekstraktu. Nadaje się zarówno do bezpośredniego spożycia, a także do przetwórstwa, w tym soki, kompoty i cydr;
‘Melfree’ – dojrzewa późno, ale zachowuje stabilność plonowania na wysokim poziomie. Wiąże owoce o wysokich walorach jakościowych, polecanych do bezpośredniej konsumpcji. Jest odporna na choroby grzybowe;
‘Pink Braeburn’ oraz ‘Pinokio’ – odmiany powstały wskutek krzyżowania odmian: ‘Braeburn’ oraz ‘Pinova’. Osiągają dojrzałość zbiorczą z końcem września. Są mało podatne na parcha i mączniaka prawdziwego jabłoni;
‘Melpaz’ – drzewo charakteryzuje umiarkowana siła wzrostu. Owocuje corocznie, a owoce są gotowe do zbioru w II poł. IX i z powodzeniem nadają się do konsumpcji do marca. Mają ciemnoczerwoną skórkę oraz soczysty i aromatyczny miąższ o białej barwie;
Klon 158 – powstał ze skrzyżowania odmian: ‘Rosana’ i ‘Trinity’. Drzewo rośnie umiarkowanie i tworzy lekko stożkowatą koronę. Owoce są stosunkowo małe (do średniej wielkości) o czerwonym miąższu i kwaskowym smaku.

dr inż. Mariusz Lewandowski z Zakładu Hodowli Roślin Ogrodniczych

Hodowla materiałów wyjściowych pigwowca japońskiego

Zagadnienia związane z uprawą, wykorzystaniem i hodowlą twórczą nowych odmian pigwowca japońskiego przydatnych do krajowej produkcji omówił prof. dr hab. Stanisław Pluta z Zakładu Hodowli Roślin Ogrodniczych IO-PIB w Skierniewicach. Pigwowiec japoński jest wciąż mało znaną rośliną sadowniczą w Polsce i dodatkowo często mylony z pigwą. Wykładowca przypomniał podstawowe dane dotyczące tego krzewu. Pigwowiec japoński dorasta do 1,5 m wysokości, kwitnie na przełomie kwietnia i maja zwykle na czerwono, a owocuje na przełomie sierpnia i września. Plon owoców zależnie od odmiany i metod uprawy mieści się średnio w zakresie 10-20 t/ha. Sprzyjają mu stanowiska słoneczne (ew. lekko zacienione) o lekko kwaśnym pH (6,0-6,5) i średnio żyzną glebą. Znosi okresowe niedobory wody i nie wymarza. Krzewy sadzi się w rozstawie 2,5-3,0 x 0,5–1,0 m lub 3,0-3,5 x 0,75-1,0 m. Jak poinformował prelegent pigwowiec jest wciąż niedocenianą rośliną, choć jego popularność w Polsce rośnie, czego efektem są kilkuhektarowe plantacje „wdrożeniowe” zlokalizowane m.in. w woj. lubelskim i mazowieckim. Jego owoce nie nadają się do bezpośredniej konsumpcji, niemniej znajdują szereg zastosowań w przemyśle do produkcji soków, syropu owocowego, dżemów i naturalnych dodatków do słodszych owoców. Mogą stanowić też zamiennik cytryny i nadają się też do suszenia, kandyzowania oraz nalewek. Jest to uwarunkowane wysokimi walorami prozdrowotnymi owoców, ponieważ są one bogate w pektyny, błonnik, witaminę C, związki fenolowe i mineralne. Owoce ważą średnio ok. 50 g, a z jednego krzewu można ich pozyskać blisko 4,35 kg. Prof. dr hab. Stanisław Pluta podkreślił, że aktualnie w Polsce sadzone i cenione są szczególnie odmiany pigwowca japońskiego pochodzące z Łotwy takie jak: ‘Cido’, ‘Darius’, ‘Rasa’ i ‘Rondo’. Obecnie pozyskano już genotypy odznaczające się wysokim plonem, dużymi owocami z wysoką zawartością związków bioaktywnych i bezkolcowymi pędami. Szacuje się, że efektem szeroko zakrojonych prac hodowlanych będą nowe polskie odmiany pigwowca japońskiego zgłoszone w przeciągu kilku najbliższych lat do badań rejestracyjnych COBORU.

prof. dr hab. Stanisław Pluta z Zakładu Hodowli Roślin Ogrodniczych IO-PIB w Skierniewicach

Możliwości uprawy i polecane odmiany derenia jadalnego

Inną mniej znaną rośliną sadowniczą m.in. obok pigwowca japońskiego, aktinidii ostrolistnej, wiciokrzewu jadalnego czy rokitnika zwyczajnego, lecz również o wysokich walorach prozdrowotnych jest dereń jadalny. Podczas konferencji w Nadarzynie mgr inż. Tomasz Golis poinformował, że w Instytucie Ogrodnictwa w Skierniewicach od ponad 20 lat są prowadzone badania porównawcze ukierunkowane na wyselekcjonowanie odmian przydatnych do uprawy w Polsce. Specjalista podkreślił, że ważną cechą gospodarczą tego gatunku jest stabilność w plonowaniu, ponieważ owocuje corocznie. Ponadto nie ma dużych wymagań względem stanowiska, gdyż dobrze znosi okresowe susze, nie przemarza, a kwiaty nie są podatne na wiosenne przymrozki (z uwagi na wczesne kwitnienie dereń jest wartościowym pożytkiem dla pszczół). Odpowiedniejsze są dla derenia gleby lżejsze, o odczynie zbliżonym do obojętnego. Owoce (pestkowce) przybierają różną barwę (od ciemnoczerwonych po żółte), mają przyjemny słodko-kwaśny smak, a waga pojedynczego owocu mieści się w szerokim zakresie 2-8 g. Owoce dojrzewają od poł. VIII-poł. X. Jak podał Tomasz Golis charakteryzują się one wysoką wartością biologiczną, ponieważ zawierają cukry, kwasy organiczne, witaminy (A, C, P), flawonoidy i minerały. Świetnie nadają się jako surowiec przetwórczy do nalewek, konfitur, soków, syropów, win i herbat owocowych. Prelegent przybliżył podczas swojego wystąpienia kilka wiodących odmian derenia jadalnego, które są warte uwagi i nadają się do uprawy w Polsce:

‘Elegantnyj’ – wcześnie dojrzewająca odmiana (II dekada sierpnia). Wiąże owoce duże, gruszkowatego kształtu o ciemnoczerwonej barwie, są rozmieszczone po 1-2 szt na gałązkach. Ważą średnio 4,2 g, nie osypują się w trakcie dojrzewania;
‘Jantarnyj’ – wiąże jasnożółte, owalne owoce po kilka sztuk obok siebie. Są niewielkie i osiągają średnio 3,3 g. Charakteryzują się wysoką zawartością cukru. Dojrzewają one w I dekadzie września i łatwo się osypują na ziemię. Stąd też należy je zrywać przed osiągnięciem pełnej dojrzałości. Plonuje obficie;
‘Jolico’ – odmiana o dużych, jasnoczerwonych owocach zebranych po 2-5 sztuk na długich ogonkach. Osiągają średnio 4,7 g masy. Dojrzewa późno (do II dekady X). Rekomendowana do produkcji galaretek, konfitur i soków;
‘Koralowy Marka’ - charakteryzuje się owocami dużymi o barwie pomarańczowo-czerwonej, które są skupione po 2-3 sztuki. Są słodkie w pełni dojrzałości i polecane do przetwarzania np. w postaci syropów czy konfitur. Owocuje rokrocznie, a zbiór przypada średnio w połowie września;
‘Swietlaczok’ – odmiana o bardzo dużych owocach osiągających średnio 7,4 g. Są rozmieszczone po 2-4 szt. w węźle i mają jasnoczerwoną skórkę. Dojrzewają w I poł. września bez tendencji do osypywania i wyróżniają się bardzo dobrą jakością handlową (dobrze się przechowują przez 3-4 tyg.);
‘Radost’ – wiąże słodko-kwaśne, ciemnoczerwone owoce o średniej masie 4,7 g i lekko wydłużonym kształcie. Również się nie osypują i są trwałe w obrocie. Odmiana wyjątkowo plenna;
‘Widubiecki’ – rodzi ciemnoczerwone owoce, dość duże o średniej masie 5,6 g. Mają ciemnoczerwoną barwę, owalno-gruszkowaty kształt i są rozmieszczone pojedynczo lub zebrane w grupach po 3-4 szt. Odmiana dość wcześnie dojrzewa: na przełomie VIII i IX

mgr inż. Tomasz Golis

Charakterystyka podkładek do czereśni

Rolę podkładek w nowoczesnej produkcji czereśni przybliżył kierownik Zakładu Odmianoznawstwa, Szkółkarstwa i Zasobów Genowych Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach, dr hab. Mirosław Sitarek, prof. IO-PIB. Według przedstawionych danych (2022 rok) Polska zajmowała 9 miejsce w światowej produkcji czereśni dostarczając na rynek 77 tys. ton owoców. Czereśnia jako gatunek rośliny sadowniczej przez wielu jest też postrzegana jako alternatywa dla jabłoni, która w ostatnich latach jest uznawana za stosunkowo nisko dochodową. Uwzględniając powyższe coraz istotniejszy staje się dobór właściwych podkładek do czereśni determinujących wiele właściwości drzew i kształtujących produkcję. Wykładowca wymienił wśród nich m.in.: siłę wzrostu, adaptację do warunków glebowych, szybkość wejścia drzew w okres owocowania, potencjał plonowania, jakość owoców i wydajność zbioru. Następnie dokonał przeglądu podkładek czereśni od silnie rosnących do karłowych. W pierwszej grupie (silnie rosnących) znajduje się powszechnie użytkowana (dawniej) i tania w produkcji czereśnia ptasia, wyselekcjonowana z jej populacji siewka pod numerem ‘F 12/1’, a także ‘Colt’. Prelegent przedstawił szerzej charakterystykę podkładek słabo rosnących, ponieważ ich znaczenie wzrasta w kontekście kosztów produkcji (zbioru). W tym segmencie w Polsce są dostępne podkładki serii P-HL (P-HL A, B i C) czeskiego pochodzenia. Czereśnie zaszczepione na cenionej ‘P-HL A’ rosły „słabiej” w zależności od odmiany i warunków glebowych o 30-50% w porównaniu do tych zaszczepionych na ‘F 12/1’. Ponadto na ww. podkładce karłowej drzewa osiągają zwykle do 3 m wysokości i 2,5-3 m rozpiętości korony. Alternatywę dla czeskich podkładek stanowi niemiecka seria GiSelA. Prowadzone doświadczenia polowe w Sadzie Doświadczalnym IO-PIB dowiodły, że czereśnie zaszczepione na klonie ‘GiSelA 3’ plonowały obficiej i miały blisko 70% mniejsze pola powierzchni przekroju poprzecznego pnia w porównaniu do tych zaszczepionych na ‘F 12/1’. Inną serią niemieckich podkładek słabo rosnących jest Piku. Wysoko oceniany jest klon ‘Piku 4’, który zapewnia wysokie plonowanie i umiarkowany wzrost drzew. Co więcej odnotowano korzystne oddziaływanie tej podkładki w przypadku szczepienia na niej genetycznie słabo rosnących odmian szlachetnych. Jest też niemiecka seria Weiroot, z której w Sadzie Doświadczalnym oceniano klon ‘Weiroot 72’ oraz ‘Weiroot 158’ i oceniono je pozytywnie. Podczas prelekcji omówiono również inne podkładki słabo rosnące – francuskie, rosyjskie i włoską, jednak są one mniej obiecujące. Wykładowca zaznaczył, że nie ma idealnej podkładki czereśni nadającej się do każdych warunków uprawy i odmiany uprawnej, jednak obecnie jedną z najpopularniejszych jest ‘GiSelA 5’, gdyż szczepione na niej odmiany bardzo dobrze plonują, a drzewa umiarkowanie rosną i nie wymarzają nawet w srogie zimy.