MAŁOPOLSKI OŚRODEK DORADZTWA ROLNICZEGO
z siedzibą w Karniowicach

Choroby metaboliczne stanowią poważny problem w stadach krów mlecznych. Zaburzenia tego typu powodowane są najczęściej błędami żywieniowymi, które występują szczególnie u krów mlecznych. Mają one znaczący wpływ na ograniczenie możliwości produkcyjnych jeśli chodzi o jakość mleka jak i jego ilość. Za  profilaktykę jak i wykrywanie schorzeń metabolicznych krów odpowiadają w znacznym stopniu hodowcy. Celem zapoznania hodowców bydła mlecznego na terenie Podhala z tym problemem zostało zorganizowane szkolenie przez Powiatowy Zespół Doradztwa Rolniczego w Nowym Targu wspólnie z Polską Federacją Hodowców Bydła i Producentów Mleka oraz Uniwersytetem Rolniczym w Krakowie. Dodatkowo podczas spotkania hodowcom został zaproponowany program monitoringu tych chorób, prowadzony przez Katedrę Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Na spotkaniu gościliśmy Pana Prof. dr hab. Zygmunta Macieja Kowalskiego, kierownika Katedry Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie, dr inż. Wojciecha Rasińskiego, kierownika przedstawicielstwa PFHBiPM w Zabierzowie, zootechników oceny oraz hodowców bydła mlecznego z Podhala.

Otwarcia szkolenia dokonał Pan dr inż. Wojciech Rasiński, który zwrócił uwagę jak ważna jest współpraca hodowców z PFHBiPM oraz korzyści z objęcia stada Oceną Wartości Użytkowej.

Głównym tematem szkolenia była problematyka dotycząca chorób metabolicznych w stadach bydła mlecznego ze szczególnym uwzględnieniem terenu Podhala. W wykładzie poświęconym tym zagadnieniom Pan Prof. dr hab. Zygmunt Maciej Kowalski, zwrócił uwagę, że region Podhala posiada specyficzny charakter żywieniowy i technologiczny, a przede wszystkim utrzymywane są na tym obszarze rasy zachowawcze. Podczas wykładu przybliżono słuchaczom zagadnienia dotyczące postaci klinicznej i subklinicznej  ketozy.

Ketoza to jedno z najbardziej rozpowszechnionych zaburzeń metabolicznych krów mlecznych, które charakteryzuje się podwyższonym poziomem ciał ketonowych, tj. kwasu beta-hydroksymasłowego (BHB), kwasu acetooctowego (AcAc) oraz acetonu (ACE) we krwi, moczu i mleku, występuje najczęściej w ciągu pierwszych 60 dni laktacji.

Ketoza w postaci klinicznej, czyli objawowej, charakteryzuje się zawartością BHB we krwi powyżej 3,0 mmol/l, zmniejszonym poziomem glukozy we krwi (‹30 mg/dl), z pyska wyczuwalny jest specyficzny zapach acetonu, krowy mają słabszy apetyt, zapadnięte doły głodowe i widoczny spadek wydajności mlecznej.

Ketoza w postaci subklinicznej, czyli bezobjawowej, charakteryzuje się zawartością BHB we krwi od 1,2 do 2,99 mmol/l, zmniejszonym poziomem glukozy we krwi (30–40 mg/dl), wyższym poziomem tłuszczu w mleku, osłabioną odpornością oraz niewidoczne są zewnętrzne objawy tej choroby.

Wyróżniamy również 3 typy ketozy, wyodrębnione w zależności od czasu i  przyczyn występowania choroby.

Ketoza typu I: diagnozowana w 3-6 tygodniu laktacji, której najczęstszą przyczyną jest nieprawidłowo zbilansowana pod względem energetyczny dawka żywieniowa w okresie poporodowym.

Ketoza typu II: wykrywana w pierwszych kilku dniach po porodzie, której przyczyną jest zazwyczaj niedostateczne pokrycie zapotrzebowania na energię, często pojawia się u krów  o nadmiernej kondycji (syndrom tłustej krowy) ;

Ketoza typu III: obecnie rzadko diagnozowana, wynikająca z nadmiernego pobierania kwasu masłowego w kiszonkach o bardzo słabej jakości.

Pan Prof. Kowalski poruszył trudny temat dla każdego hodowcy, jakim są koszty związane z chorobami metabolicznymi, a zwłaszcza  subkliniczną ketozą. Wydaje się być niewiarygodnym, że straty z tytułu przypadku subklinicznej ketozy są szacowane na około 1000 zł. Na tę kwotę składa się koszt  leczenia i koszt straconego mleka (czego najczęściej hodowcy nie dostrzegają). Biorąc pod uwagę całe stado koszty niediagnozowanej subklinicznej ketozy znacznie przewyższają koszty ketozy klinicznej. Wykładowca podkreślił również znaczenie współpracy z PFHBiPM w ocenie zagrożenia subkliniczną ketozą. Usługa prowadzona w stadach objętych kontrolą użytkowości  bazującą na zmianach składu chemicznego mleka, obejmuje oceną zwierzęta w okresie od 5 do 60 dnia po wycieleniu. Krowy, u których skład mleka uzasadnia przypuszczenie, że były one chore, będą zaznaczane w raporcie wynikowym RW-2 za pomocą symbolu „K!” – zagrożenie ketozą. W oparciu o informacje zawarte w raporcie wynikowym hodowca może ocenić czy w jego stadzie jest problem z subkliniczną ketozą oraz wyciągnąć wnioski i zwrócić się do doradcy żywieniowego lub lekarza weterynarii. Ketoza jest jedną z najczęstszych chorób metabolicznych, zwłaszcza na poziomie subklinicznym. Informacja na temat liczby krów chorych na ketozę oraz ich udziału w stadzie jest jedną z podstawowych informacji  i niezbędnych dla hodowcy w celu wczesnego leczenia tego schorzenia. Wydaje się też być pierwszą częścią profilaktyki dla chorób będących następstwem ketozy, które niosą za sobą nieodwracalne straty zdrowotne i finansowe.

Hodowcom bydła mlecznego na Podhalu został zaproponowany projekt badań prowadzonych z ramienia Katedry Żywienia Zwierząt i Paszoznawstwa (UR w Krakowie) inicjowany przez  Prof. dr hab. Z. M. Kowalskiego. Badania mają na celu monitoring chorób metabolicznych ze szczególnym uwzględnieniem subklinicznej ketozy w stadach bydła mlecznego na terenie Podhala. Cała koncepcja obszaru działań miałaby się opierać na pomiarze poziomu ciał ketonowych zawartych we krwi, monitoringu zdarzeń w gospodarstwie i analizie składu chemicznego kiszonek.

W dalszej części spotkania  głos zabrała Pani  Małgorzata Kałaczyńska, doradca PZDR Nowy Targ. Przedmiotem wystąpienia było szczegółowe omówienie ankiet związanych z monitoringiem zdarzeń w gospodarstwie.

Przedstawiciel firmy paszowej Dossche, Pan Tomasz Kowalczyk, zwrócił uwagę na konieczność stosowania zbilansowanego żywienia krów dostosowanego do fazy laktacji oraz konieczności stosowania dodatków mineralno-witaminowych.

Podsumowując szkolenie Pan dr Wojciech Rasiński, podkreślił zacieśnienie współpracy oraz wymianę poglądów pomiędzy hodowcami, przedstawicielami nauki, zootechnikami oceny PFHBiPM i  doradcami MODR. Spotkanie osiągnęło zamierzony cel, czego dowodem była ciekawa dyskusja zebranych na sali hodowców z prelegentami.

Małgorzata Kałaczyńska - PZDR Nowy Targ