Technologia

Technologia

Odory w środowisku pracy rolnika

Środowisko pracy rolnika nie jest wolne od zagrożeń powodowanych obecnością czynników natury chemicznej, biologicznej i fizycznej.

Wyjątkowo niebezpieczne są substancje chemiczne emitowane do powietrza pomieszczeń inwentarskich z materiału biologicznego: obornika, gnojowicy i gnojówki charakteryzujące się nieprzyjemnym zapachem.

W niniejszym artykule wymienione zostaną źródła powstawania i emisji substancji złowonnych, zagrożenia jakie stanowią dla człowieka oraz sposobu usuwania ich z powietrza.

Głównym źródłem zanieczyszczenia środowiska są niektóre gałęzie gospodarki jak: energetyka, przemysł chemiczny, wydobywczy, spożywczy, papierniczy, metalurgiczny  oraz  rolnictwo z przemysłowym chowem zwierząt i ptactwa.

Chów zwierząt i ptactwa na skalę przemysłową jest szczególnie uciążliwy, gdyż z jego działalnością związane jest odprowadzanie do otoczenie dużych ilości substancji odorotwórczych, złowonnych, smrodliwych wpływających negatywnie na stan środowiska i samopoczucie człowieka.

Emitowane do otoczenie  lotne substancje organiczne i nieorganiczne należą grup połączeń chemicznych zawierających pierwiastki osmoforowe, jak azot, tlen węgiel, siarka, chlor, wodór, fosfor, niektóre metale. Substancje te bardzo trwale zdolne są do przemieszczania w atmosferze, a w konsekwencji ich nadmiar prowadzi do wyczerpania się zdolności regeneracyjnych biosfery, co też skutkuje skażeniem powietrza, wód i gleby oraz wzrostem zachorowalności, a także obniżeniem komfortu bytowania ludzi i zwierząt..

Odczucie dyskomfortu życia człowieka w sektorze rolnym szczególnie  silnie odczuwalne jest w tych regionach, gdzie następuje emisja do powietrza lotnych substancji złożonych z  takich związków chemicznych, jak: aminy, nitryle, siarczki, disiarczki, kwasy tłuszczowe, alkohole, aldehydy charakteryzujących się wyjątkowo nieprzyjemnym zapachem . Substancje te często nazywane są odorami, gazami złowonnymi, gazami smrodliwymi, fetorem , prowadzą do protestów lokalnych społeczności  zamieszkujących tereny  na których skupiony jest przemysłowy tucz trzody, bydła i ptactwa, produkcja mączki kostnej i rybnej, a także występują zakłady utylizacyjne.

Przemysłowy tucz trzody chlewnej, bydła i ptactwa generuje do środowiska  duże ilości szkodliwych związków chemicznych w postaci złowonnych gazów, ścieków, pyłów oraz patogenów chorobotwórczych – bakterii i grzybów

Do najbardziej szkodliwych odorów i złowonnych substancji należy zaliczyć:

•    Siarkowodór – gaz bardzo toksyczny, niebezpieczny dla  środowiska i człowieka. Poraża organizm przez drogi oddechowe i błony śluzowe. Wywołuje odczucie nieprzyjemnej woni zgniłych jaj, łzawienie, kaszel, upośledzenie węchu, ból i zawroty głowy, a także  stan pobudzenia psychoruchowego. Duża eksplozja może wywoływań obrzęk płuc, a nawet zaburzenia oddechu i pracy sersa prowadzącego do zejścia śmiertelnego.

•    Disiarczek dimetylu -  ciecz łatwo przechodząca w stan lotny szkodliwa i drażniąca.  Do organizmu przenika przez drogi oddechowe i skórę. Wywołuje kaszel, łzawienie, podrażnienie spojówek oczu, alergiczne zapalenie skóry. Przedłużone narażenie na jego pary powoduje obniżenie progu wyczuwalności.

•    Etanotiol – substancja lotna o bardzo nieprzyjemnym zapachu , szkodliwa dla człowieka i środowiska. Działa drażniąco na organizm przez drogi oddechowe, śluzówki i skórę. Pary wywołują łzawienie, ból oczu, kaszel, ból głowy oraz zaburzenia oddechowe i depresje o podłożu nerwicowym.

•    Metyloamina - substancja o silnym działaniu drażniącym, w postaci pary działa szkodliwie na  drogi oddechowe, śluzówki oczu i gardła. Powoduje łzawienie i pieczenie spojówekkaszel, kichanie i poczucie duszności.

•    Amoniak -  substancja toksyczna, drażniąca i  żrąca, niebezpieczna dla człowieka, zwierząt hodowlanych i środowiska.  Wchłania się przez drogi oddechowa w postaci par i gazu. Wywołuje ból i łzawienie oczu, zaczerwienienie spojówek, obrzęk powiek, owrzodzenie rogówki, a czasem martwicę gałki ocznej i ślepotę.. Związek ten powoduje również korozję części maszyn i urządzeń gospodarczych, niszczy także pomieszczenia inwentarskie.

•    Aldehyd octowy - substancja szkodliwa drażniąca oraz rakotwórcza. W postaci par powoduje ból i zaczerwienienie spojówek oczu, uczucie pieczenia w gardle i kaszel. Przy większych stężeniach może wystąpić duszność  lub obrzęk płuc, a kontakt par ze skórą wywołuje jej zaczerwienienie. Przy zatruciu przewlekłym mogą wystąpić zapalenia górnych dróg oddechowych i jamy ustnej, co w  następstwie powodować może nowotwór oskrzeli.


Usuwanie substancji złowonnych


W zakresie dobrych praktyk rolniczych istotne miejsce ma poprawa warunków hodowli zwierząt Ważnym kierunkiem takiego dziania jest obniżanie lub wyeliminowanie emisji odorów, a tym samym  doprowadzenie do poprawy warunków bytowania zwierząt i człowieka.

Realizacja tego działanie powinno przebiegać poprzez:

 - tworzenie stanowisk dla zwierząt  zapewniający odpowiedni mikroklimat, dobre powietrze pomieszczeń,  utrzymywanie właściwej  temperatury i wi9lgotności powietrza.

- utrzymanie na odpowiednim poziomie warunków higienicznych w budynkach inwentarskich,

- utrzymanie we właściwym stanie wentylacji naturalnej, mechanicznej, urządzeń do dawkowania wody, paszy, ,usuwania obornika , gnojowicy i innych nieczystości,

- magazynowanie nawozów naturalnych na  zbrojonych  płytach betonowych, ze szczelnym systemem gromadzenia odcieków usytuowanych z dala od stref wodonośnych,

- dokonywanie obróbki odchodów zwierzęcych przed ich aplikacją na pola w tym odzyskiwanie energii (biogazu) z nawozu, redukcję emisji odorów w czasie magazynowania oraz organizowanie bezpiecznego przewozu nawozów na pola.

Usuwanie złowonnych gazów w procesie chemicznym polega na destrukcji cząstek odorowych przez rozpylenie w powietrzu pomieszczeń, układach wentylacyjnych, czy magazynach  i zbiornikach z nawozem chemikaliów, które w wyniku różnego rodzaju reakcji  przekształcają bardzo szybko  związki odorotwórcze w inne połączenia o obniżonym progu zapachowym, lub substancje bezwonne. Bardzo aktywnymi dezodorantami są aldehydy, które reagują z wieloma substancjami złowonnymi  tworząc związki bezzapachowe, lub o mniejszej intensywności zapachu.  Częstym i skutecznym sposobem dezodoryzacji jest dodawanie do materiałów złowonnych , w tym nawozów naturalnych środków maskujących i neutralizujących.  Ten rodzaj dezodoryzacji praktykowany jest w gospodarstwach rolnych o kierunkach produkcji trzody chlewnej, drobiu, jazk również w toaletach, szatniach itp.

Emitowanie zagrożeń substancjami złowonnymi musi polegać na wielokierunkowych działaniach , w tym na dobrze ustanowionym prawie ograniczającym emisje złowonnych substancji do środowiska, ustalającym dopuszczalne  wartości stężeń odorów w powietrzu środowiska pracy oraz innych przestrzeniach, jak również skutecznie egzekwowanym przez odpowiednie służby.

W obniżaniu  emisji odorów ważną rolę mogą odgrywać sami rolnicy, szczególnie hodowcy prowadzący tuczarnie w skali przemysłowej oraz producenci  materiałów z surowców  biologicznych, generujących  główne masy złowonnych gazów.Niezmiernie ważne zadania w tym zakresie spełniać mogą odpowiednie służby lokalne oraz atestowane laboratoria analityczne prowadzące pomiary jakości środowiska, w tym środowiska wiejskiego.

 

Jacek Kołat

źródło: Materiały Instytutu Ochrony Środowiska UJ