Technologia

Technologia

Maszyny do orki, bronowania i nawożenia w gospodarstwie ekologicznym

Podstawową maszyną jaką w każdym gospodarstwie można spotkać jest pług do wykonywania  orek.  Orka to  zabieg uprawowy odwracający wykonywany pługami lemieszowymi lub talerzowymi, mający na celu odwrócenie i pokruszenie uprawianej warstwy roli. W tradycyjnych, niewielkich obszarowo gospodarstwach Małopolski jest to zabieg podstawowy, bez którego dalsza uprawa jest niemożliwa. Najwięcej orek wykonuje się pługami zagonowymi: 2 – 3 skibowymi. Niewielu producentów  rolnych  posiada pługi podorywkowe o 5 i  więcej  korpusach płużnych. Zaletą takich pługów jest duża wydajność pracy, ponieważ płytko  zgłębiają się w glebie /7-15 cm/,skutecznie przykrywają resztki pożniwne. Drugą maszyną o podobnym działaniu jest brona talerzowa. Korpus talerzowy - składa się z talerzy osadzonych na osi  przymocowanej do ramy. Sposób montowania na ramie jak i ilość korpusów zależy od mocy ciągnika.  Prędkość poruszania się ciągnika z broną talerzową może być znacznie większa jak przy orce, przez co możemy uzyskać jeszcze większą wydajność. Zaletą brony jest możliwość  poruszania się skośnego do krawędzi pola przez co uzyskuje się lepsze wymieszanie resztek pożniwnych z glebą lub pokruszenie i wyrównanie skib po orce łąk czy pastwisk. Szczególnie zaleca się użycie brony talerzowej w przypadku przyorywania rozdrobnionych łodyg  kukurydzy i wysokich poplonów, ponieważ nawet pługi o najwyższej słupicy i z przedpłużkami  nie są w stanie dokładnie przykryć  pozostawionej masy zielonej.

Ilość korpusów płużnych  jak i pól bron talerzowych ciągniętych przez ciągnik zależy od mocy silnika. Jeden korpus płużny/pole bron talerzowych/  potrzebuje 15 – 20 KW. O wiele więcej mocy potrzeba do pociągnięcia pługa z pogłębiaczem w celu zniszczenia /usunięcia/ podeszwy płużnej. Powstaje ona wówczas jeśli corocznie wykonujemy orkę na tę samą głębokość. Drugim urządzeniem służącym do likwidowania podeszwy  płużnej i ugniecionej kołami ciągników gleby jest głębosz. Maszyna ta pierwszy raz na polu może pracować na głębokości nie większej jak do 45 cm a i tak na jeden element roboczy /ząb, dłuto/ potrzebuje mocy ok. 25 KW. Przy następnych przejazdach można powiększyć głębokość do 65 cm a i pobór mocy wzrasta do ponad 30 KW na ząb. Posiadanie pługa z pogłębiaczem jak i głębosza nie jest uzasadnione ekonomicznie bo używa się tych narzędzi rzadko /1 raz na 3-4 lata na tym samym polu/a i cena zakupu wysoka. Taniej opłaci się skorzystać z usługi lub narzędzie wypożyczyć. Wykonywanie orek na  różnych głębokościach/płycej pod zasiewy a głęboko na zimę/eliminuje powstawanie podeszwy płużnej. Narzędziem, bez którego gospodarstwo ekologiczne dobrze funkcjonować nie może są brony. Według wagi zęba bron można je podzielić na: lekkie, średnie i ciężkie. Najczęściej w użyciu powinny być brony lekkie / PH12 lub 14/.  Oprócz uprawy przedsiewnej powinny niszczyć chwasty w zbożach, okopowych i innych uprawach produkcyjnych/zioła, rzepak, bobik, łąki, pastwiska/.Również nie da się skutecznie przeprowadzić nawożenia obornikiem łąk i pastwisk  gdzie po rozrzuceniu należy przeprowadzić bronowanie. Broną lekką rozciągamy podeschnięte łajniaki  po polu oraz wykoszone kosiarką rotacyjną niedojady.  W celu zmniejszenia parowania wody z gleby po orce za ostatnim korpusem płużnym powinno być ciągnięte przynajmniej jedno pole bron. Wyrównując powierzchnię pola zmniejsza  się powierzchnia styku słońca i wiatru z  glebą. Ilość wody, jaka poprzez ten zabieg nie wyparuje będzie do wykorzystania przy wschodach  po siewie czy sadzeniu. Podobny zabieg wyrównujący powierzchnię pola należy zawsze wykonywać wiosną  po orce zimowej. Narzędziem do tego celu zalecanym jest włóka o ile w gospodarstwie się znajduje. Jeśli nie ma to zabieg włókowania można przeprowadzić odwracając pola bron ciężkich/PH-20/ zębami do góry. Jednokrotny przejazd powinien wystarczyć aby powierzchnia pola wyrównała się zatrzymując intensywne parowanie wody. Mając wątpliwości co do skuteczności zabie3gu możemy dodatkowo obciążyć pola bron. Włóka powinna wysztorcowaną  orkę na tyle wyrównać aby wystające wierzchołki skib wyrównały wolną przestrzeń  między nimi. Brony ciężkie  jako drugie brony uprawowe winny pracować w agregacie uprawowym  z podwójnymi wałami strunowymi szczególnie na glebach średnich i ciężkich. Na glebach lekkich  rolę tę powinny spełniać brony średnie. Do nawożenia nawozami naturalnymi  takimi jak: mączki fosforytowe, wapno z mielonych skał wapiennych czy kompostem lub innymi dopuszczonymi nawozami pylistymi można używać rozsiewaczy nawozowych zaczepianych lub zawieszanych. W zależności od pojemności skrzyni ładunkowej  mogą przewozić od kilkuset kilogramów do kilkunastu ton co w konsekwencji przekłada się na wydajność  w ha na godzinę. Do wywozu obornika stosuje się roztrząsacze 1 -2osiowe lub typu tandem. Ładowność maksymalną mają podobną do rozsiewaczy, minimalna zaś zaczyna się od 2,5 tony.  Załadunek najczęściej przeprowadzany jest ładowaczami czołowymi montowanymi na ciągniku, z tyłu przyczepianymi lub zawieszanymi lub też ładowarkami specjalnie zakupionymi do wszelkich prac załadunkowych. Jest to droga maszyna lecz w obsłudze dużego gospodarstwa niezbędna. Nadaje się także do równania powierzchni i  kopania.  Wywożąc obornik z użyciem ładowaczy ciągnikowych do sprawnego wykonania pracy potrzeba przynajmniej dwa ciągniki.  Zasadą, podczas nawożenia nawozami naturalnymi jest niezwłoczne ich przykrycie /wymieszanie  z glebą.. Do tych prac przydałby się trzeci ciągnik i to jeszcze o dużej wydajności i z przedpłużkiem gdyż obornik nie powinien być głębiej położony jak do 15 cm. Pozostawiony na powierzchni pola dłużej  obornik traci dużo azotu, co przy dawce 20 – 40 ton na 1 ha  co 3 – 4 lata, jest dużym ubytkiem czystego składnika. Do tego aby zachować te zależności niezbędny jest odpowiedni płodozmian.


Ważna  rola  płodozmianu  przy eliminowaniu chwastów


Płodozmian  w gospodarstwie ekologicznym ma do spełnienia następujące funkcje:

- utrzymanie optymalnej zawartości próchnicy oraz żyzności gleby;

- zapobieganie nadmiernemu rozwojowi chorób i szkodników;

- niedopuszczenie do niekontrolowanego rozwoju chwastów.

Płodozmian musi spełniać następujące warunki:

- rotacja powinna być minimum czteroletnia;

- powinien uwzględniać rośliny z rodziny motylkowatych w plonie głównym;

- musi obejmować międzyplony;

- powinien uwzględniać tolerancję roślin na uprawę po sobie.

Ograniczanie zachwaszczenia realizowane jest poprzez działania zapobiegawcze oraz przez bezpośrednie zwalczanie.

Działania zapobiegawcze:

- właściwy płodozmian (dobór i następstwo roślin uprawnych);

- kompostowanie materiałów organicznych;

- odpowiedni dobór odmian roślin uprawnych;

- uprawa międzyplonów (ozimych, ścierniskowych) i śródplonów (wsiewek);

- czyszczenie materiału siewnego;

- przedsiewna uprawa roli;

- ściółkowanie i mulczowanie.

Bezpośrednie zwalczanie chwastów opiera się o metody mechaniczne lub termiczne

Niedozwolone jest stosowanie herbicydów (także na miedzach, brzegach pól, w rowach, przy drogach i pasach zadrzewień śródpolnych).

Odmiany genetycznie ustalone, o szerokiej odporności na choroby i szkodniki, jak również konkurencyjne wobec chwastów formy lokalne, które ukształtowały się w ciągu wielu lat uprawy w danym regionie - są preferowane w rolnictwie ekologicznym.

Odmiany heterozyjne (F1) nie są zalecane, ale mogą w konkretnych przypadkach zostać dozwolone. Formy uprawne stanowiące twory inżynierii genetycznej nie są  dozwolone, ale w określonych przypadkach mogą zostać dopuszczone do uprawy.

Ideą rolnictwa ekologicznego jest, by materiał siewny był reprodukowany regionalnie, w gospodarstwach ekologicznych, ale akceptuje się produkty nasiennictwa ogólnokrajowego.

Dopuszcza się przedsiewne traktowanie nasion preparatami biodynamicznymi i dojrzałym kompostem oraz zabiegi fizyczne przyśpieszające kiełkowanie, jak moczenie nasion, skaryfikowanie, a także - w celach fitosanitarnych - moczenie w roztworze nadmanganianu potasu. Syntetyczne zaprawy nasienne są zakazane; dotyczy to także zaprawiania materiału sadzeniowego. Dozwolone są naturalne substancje, jak: preparaty biodynamiczne, wyciągi kompostowe, ekstrakty roślinne, gnojówka, itp. W rolnictwie ekologicznym niedozwolone jest stosowanie substancji syntetycznych o charakterze hormonów roślinnych, jak regulatory wzrostu, substancje stymulujące rozkrzewianie, stymulujące zapłodnienie i inicjujące partenokarpiczne/ beznasienne/ zawiązywanie owoców, przyśpieszające lub opóźniające dojrzewanie, hamujące kiełkowanie bulw i cebul, pobudzające ukorzenianie sadzonek.  W ekologicznej produkcji żywności niedopuszczalne są techniki radiacyjne (napromienianie roślin i produktów roślinnych).  Do ograniczenia populacji szkodników  dopuszcza się stosowanie następujących środków:

- preperatów wirusowych, bakteryjnych i grzybowych;

- substancji feromonowych pod warunkiem, że nie są nimi traktowane bezpośrednio rośliny  

uprawne;

- sterylizacja samców szkodliwych owadów;

- preparatów roślinnych, np. „gnojówki” z pokrzywy, wywaru ze skrzypu, bylicy bożego  

  drzewka, wrotyczu, miodli indyjskiej, gorzkli, złocienia dalmatyńskiego; ten ostatni, jeśli   

możliwe, z naturalnymi substancjami zwiększającymi skuteczność;

- emulsji na bazie oleju parafinowego oraz na bazie tłuszczów roślinnych i zwierzęcych;

- szarego mydła;

- ziemi okrzemkowej;

- sproszkowanych skał;

- mleka.

W uzasadnionych przypadkach zezwala się również na zastosowanie wyciągu z tytoniu  oraz z derysa trującego. Aldehyd metylowy dozwolony jest jedynie do pułapek chwytnych.

Do ograniczenia chorób roślin dozwolone jest stosowanie preparatów pochodzenia roślinnego, np. skrzypu, cebuli, czosnku, chrzanu, i innych. Preparaty miedziowe (na bazie CuSO4, w stężeniu do 0,05%) mogą być stosowane wyjątkowo, ze względu na

niebezpieczeństwo gromadzenia się miedzi w glebie.

Preparaty siarkowe mogą być stosowane z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, tak by nie szkodzić owadom pożytecznym. Dozwolone są następujące środki roślinne i mineralne do pielęgnacji oraz wzmacniania roślin, a także zwiększające przyczepność:

- wyciągi, wywary, napary, „gnojówki” ziołowe, gnojówka rozcieńczona 1:3 do podlewania

i opryskiwania. opryskiwaczem ciągnikowym,

- wyciągi i mączki glonowe;

- mączki skalne, np. bentonit, bazalt;

- szkło wodne (krzemian sodu);

- nadmanganian potasu (w stężeniu do 2%) do zaprawiania nasion;

- preparaty krzemionkowe, propolis, szare mydło.

Dopuszcza się termiczne sterylizowanie podłoży organicznych.

Stosowanie środków nie objętych niniejszym wykazem wymaga pisemnej zgody stowarzyszenia ekologicznego.

 

Andrzej Jaworski