Technologia

Technologia

Jakość wody, a nasze zdrowie

Woda to komponent środowiska przyrodniczego, z którym człowiek zwłaszcza mieszkaniec wsi, jest najściślej związany i najdłużej podlega jego wpływowi. To podstawowy związek chemiczny wchodzący w skład wszystkich żywych organizmów. Bez wody nie przetrwałby żaden człowiek, żadne zwierzę, żadna roślina. Woda jest nieomal synonimem życia. Możliwość korzystania z zasobów wody pitnej jest dla większości ludzi czymś równie oczywistym jak powietrze. Każdego dnia zużywamy olbrzymie jej ilości - gotując, myjąc się, piorąc, zmywając. Woda jest podstawowym produktem do utrzymywania naszego zdrowia i higieny życia. Ta życiodajna substancja, decydująca o istnieniu wszelkich organizmów, aby być bezpieczną dla zdrowia musi spełniać parametry określone w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. Nr 61 poz. 417). Musi być ona dostępna w zadowalającej ilości dla nas wszystkich dlatego należy podjąć wszelkie starania aby uzyskać najwyższą, możliwą praktycznie do osiągnięcia jakość wody pitnej.

Zabezpieczenie wody przed zanieczyszczeniami stanowi pierwszą linię obrony jej jakości. Ochrona źródeł to najlepsza metoda zapewnienia bezpiecznej wody pitnej. Niewystarczająca ochrona zasobów wodnych naraża nas na ryzyko wybuchów epidemii chorób przewodu pokarmowego i innych.

Do tej pory zdarza się, że mieszkańcy wsi, wodę zarówno do celów gospodarczych, hodowli zwierząt czy produkcji roślin czerpią przede wszystkim ze studni. Często woda ta nie jest bezpośrednio zdatna do picia lub używania w gospodarstwie domowym. Każdy właściciel studni chcąc zapewnić sobie i rodzinie dobrą wodę oraz posiadanie zdrowego inwentarza, powinien doprowadzić studnie do stanu, w którym odpowiadać ona będzie następującym wymaganiom:

- musi posiadać szczelną na całej wysokości, obudowę otworu studziennego tzw. cembrowinę czyli betonowe kręgi chroniące ściany przed osypaniem. Dodatkowo kręgi te nie dopuszczają do studni wody z warstw wyższych, które ze względu na mniejsze przefiltrowanie są bardziej narażone na zanieczyszczenia. Cembrowina studni powinna być czysta, wolna od mchów, porostów oraz plam zaciekowych. Czerpiąc wodę ze studni sposobem ręcznym – używając wiadra, żurawi bądź kołowrotów, zewnętrzna obudowa studni musi być wyniesiona ok. 75-100 cm ponad poziom gruntu, natomiast w przypadku używania pomp wystarczy jeśli cembrowina będzie wystawała co najmniej 20 cm ponad poziom gruntu.

- wiadro, którym czerpie się wodę powinno być zamocowane na stałe oraz umieszczone wewnątrz obudowy studni.

- teren wokół studni w promieniu 1 m powinien być wyłożony betonem bądź brukiem, ze spadkiem w kierunku od studni, otoczony rowkiem ściekowym z odprowadzeniem wody na większą odległość od studni; w celu zabezpieczenia studni przed dostępem zwierząt gospodarskich należy ją ogrodzić.

- studnie należy umiejscowić na terenie wyższym niż znajdują się doły ustępowe, śmietniska, obory, stajnie i w odległości od nich nie mniejszej niż 15 m. Nie wolno również w odległości  mniejszej niż 15 m od studni wylewać zużytych olejów i smarów, wody zawierającej środki piorące, a także składować nawozów sztucznych.

- głębokość studni powinna przekraczać co najmniej 6 m poniżej powierzchni terenu. Im głębsza studnia tym większe zasoby, mniej zanieczyszczonej wody. Kopiąc płytką studnie (do 10 m) pobieramy wody z pierwszego poziomu warstw wodonośnych, które bardzo często są zanieczyszczone różnymi składnikami nawozów sztucznych z okolicznych pól czy nieszczelnych szamb. Ponadto poziom ten jest wrażliwy na zakłócenia stosunków wodnych. Silne opady mogą spowodować podniesienie się lustra wody jak również długotrwała susza może spowodować jej zanikanie.

- należy pamiętać o tym, by co 2 lub 3 lata wybierać wodę ze studni, oczyścić jej dno ze szlamu i wszelkich nieczystości.

Pobierając wodę ze studni, korzystamy z ujęć podziemnych i należy pamiętać o tym, że wody te, zwłaszcza na terenach rolniczych bywają bardzo zanieczyszczone. Każde z tych  zanieczyszczeń  wywiera negatywny wpływ na stan wód, a tym samym na zdrowie ludzi. Główne zanieczyszczenia przyczyniające się do degradacji wód w obszarach wiejskich to:

•    nawozy mineralne

W rolnictwie stosowane są przede wszystkim nawozy azotowe, które maja pomóc

w uzyskaniu lepszych plonów. Przyczyniają się do szybszego wzrostu roślin, jakościowo lepszych plonów aczkolwiek używanie zbyt dużej ilości nawozów może powodować szkody. Rolnicy są przekonani, że stosowanie nawozów znacznie poprawi jakość produkowanych przez nich roślin, lecz nie biorą pod uwagę tego co dzieje się z nawozami, których rośliny nie wykorzystają. Ich nadmiar spływa z wodami deszczowymi i gruntowymi do zbiorników wodnych zanieczyszczając zarówno glebę jak i wodę. Zanieczyszczenie środowiska wodnego nawozem azotowym można spowodować również niewłaściwym składowaniem nawozów czy czyszczeniem zagrody rolniczej.

Wymyty azot oddziałuje negatywnie na jakość wód powierzchniowych i podziemnych, stwarzając zagrożenie dla studni gospodarczych i ujęć komunalnych. Zbyt duża koncentracja azotanów może stwarzać zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi. Zwiększone ilości azotanów i azotynów w wodzie do spożycia mogą powodować powstawanie guzów układu limfatycznego, raka żołądka, zahamować wzrost czy obniżyć reakcje na bodźce dźwiękowe  i świetlne.

Pamiętaj!!! Duża zawartość azotanów może wywołać u niemowląt sinice, która przy braku natychmiastowej pomocy lekarskiej bywa śmiertelna. Zaleca się, aby wszystkie kobiety

w ciąży oraz niemowlęta korzystały wyłącznie z wody badanej i określonej jako „odpowiadająca wymaganiom sanitarnym”.

•    pestycydy

Są to chemiczne środki ochrony roślin stosowane w rolnictwie, które przez błędne użytkowanie stanowią zagrożenie dla jakości wód. W większości przypadków są one toksyczne i maja zdolność kumulowania się zarówno w środowisku jak i w organizmach. Podobnie do nawozów sztucznych wszystkie te związki przedostają się do wód powodując pogorszenie ich stanu sanitarnego oraz naruszają procesy samooczyszczania się tych wód. Substancje czynne w pestycydach mają wieloraki, negatywny wpływ na organizm ludzki. Niektóre powodują uszkodzenie wątroby i nerek, zaburzają prace układu nerwowego, przyczyniają się do zmian we krwi, są często czynnikami mutagennymi i rakotwórczymi.

•    ścieki bytowe i gnojówka

Powstają w gospodarstwach domowych i praktycznie niczym się nie różnią od ścieków, które są „produkowane” w miastach. Bywa, iż obszary wiejskie nie są skanalizowanych. Powoduje to, że ścieki przedostają się pośrednio do wód gruntowych, a zawarte w nich detergenty, chorobotwórcze drobnoustroje mogą się przyczyniać do uszkodzeń wątroby, naczyń krwionośnych, serca, układu nerwowego i krwi. Do najpowszechniej doprowadzanych na terenach rolniczych ścieków należy gnojówka, która przyczynia się do skażenia bakteriologicznego wody. Główne organizmy wskaźnikowe zanieczyszczenia bakteriologicznego wody odchodami to bakterie z grupy coli oraz paciorkowce kałowe. Drobnoustroje te mogą wywoływać zapalenie opon mózgowych, zapalenia płuc jak również stany zapalne w przewodach moczowych.

O jakości wody i jej przydatności do konsumpcji decyduje m. in.: jej smak, zapach, wskaźniki chemiczne, fizyczne i mikrobiologiczne. Woda mętna, zabarwiona bądź posiadająca przykry smak lub zapach stwarza wrażenie, że zawiera składniki wysoce niebezpieczne dla zdrowia i odstrasza od jej używania. Nie można jednak opierać ocen na subiektywnym odczuciu jako jedynym kryterium jakości wody. Wiadomo bowiem, że brak ujemnych cech organoleptycznych (smak, zapach) nie daje gwarancji, ze woda jest bezpieczna dla zdrowia. Nie ma więc pewności, że ta woda, która płynie ze studni do domowych kranów jest zawsze dobrej jakości, mimo tego, że pochodzi z wnętrza ziemi i jest pozbawiona nieprzyjemnego zapachu chloru.

Pamiętajmy o tym, że wody w naszych studniach miewają różny skład i bywają zanieczyszczone różnymi związkami mniej lub bardziej szkodliwymi dla nas samych. Zanim zaczniemy czerpać taka wodę w celach spożywczych, używać jej w gospodarstwie domowym zaleca się wykonanie badań fizyczno-chemicznych oraz bakteriologicznych oceniających jakość wody w studni. Przepisy prawne nie narzucają właścicielowi studni obowiązku badania jakości wody, jednak zawsze warto je przeprowadzić- dla własnej korzyści, dla własnego zdrowia i całej rodziny.

Badania takie wykonać można w Terenowych Stacjach Sanitarno-Epidemiologicznych, w Państwowych Inspekcjach Sanitarnych, w wydziałach ochrony środowiska wyższych uczelni jak również w prywatnych firmach, które świadczą takie usługi. Po przebadaniu wody instytucje te wydają orzeczenie o przydatności wody do picia i używania w gospodarstwie domowym bądź o potrzebie jej uzdatniania. Badania te są odpłatne i dość drogie jednakże warto je przeprowadzić w celu zorientowania się o jakości  wody w naszych studniach. Dla przykładu w tabeli poniżej zamieszczono koszty niektórych badań parametrów wody.

Upewnijcie się, co pijecie, bądźcie pewni, że woda w waszych studniach jest bezpieczna dla was i zdrowia waszych najbliższych. Nie narażajcie siebie i swojej rodziny na ryzyko chorób związanych ze spożywaniem zanieczyszczonej wody! Koszty leczenia chorób spowodowanych spożywaniem złej wody są wielokrotnie wyższe niż cena jej zbadania. Zdrowie to najcenniejszy skarb, jaki posiadamy!

 

Anna Grodecka


Bibliografia

1. Wytyczne WHO dotyczące jakości wody do picia. Zarząd Główny Polskiego Zrzeszenia inżynierów i techników sanitarnych. Warszawa, 1998.

2. Krogulska B. Zanieczyszczenia mikrobiologiczne, wskaźniki sanitarne i metody kontroli jakości wody do picia i na potrzeby gospodarcze.

3. Zagrożenie jakości wód w obszarach wiejskich. Instytut melioracji i użytków zielonych w Falentach.

4. http://www.muratordom.pl/instalacje/instalacje-wodne/jakosc-wody-w-studni,6393_2530.htm

5. http://proekologia.pl/content.php?article.cat.371